सांगली टुडे वृत्तसेवा: दिवाळी आणि धनत्रयोदशीच्या शुभ मुहूर्तावर घरात नवीन सोन आणण शुभ मानल जात. सणासुदीच्या दिवसांत सराफ बाजारात सोन्याची नाणी, अंगठी, मंगळसूत्र तसेच इतर दागिन्यांच्या खरेदीसाठी मोठी गर्दी होते. पण ऐन गर्दीच्या वेळी घाईगडबडीत सोन्याची शुद्धता किंवा बिलाच्या हिशोबात सामान्य ग्राहकांची फसवणूक होण्याची शक्यता असते.
सोन खरेदी करताना तुमचे कष्टाचे पैसे वाया जाऊ नयेत आणि अस्सल सोनच हातात पडाव, यासाठी आर्थिक क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी दिलेल्या या ५ साध्या पण अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टी प्रत्येकाने लक्षात ठेवल्या पाहिजेत.
१. अधिकृत आणि विश्वासू दुकानातूनच खरेदी करा
सोन नेहमी भारतीय मानक ब्युरो (BIS) प्रमाणित असलेल्या किंवा ओळखीच्या विश्वासू पेढीतूनच खरेदी करा. कच्च्या पावतीवर व्यवहार करणाऱ्या कोणत्याही दुकानांमधून खरेदी करणे टाळा. चांगल्या नामांकित दुकानांमध्ये भविष्यात सोन बदलून घेण्याचे (Exchange) नियम अगदी स्पष्ट असतात. तसेच खरेदीचे पैसे देताना रोख रकमेऐवजी UPI किंवा बँकेतून ऑनलाइन पेमेंट करणे अधिक सुरक्षित ठरते.
२. दागिन्यावरील ६ अंकी ‘HUID’ हॉलमार्क कोड नक्की पाहा
सोन खर आहे की खोट, हे ओळखण्याचा सर्वात खात्रीशीर मार्ग म्हणजे ‘हॉलमार्क’. तुम्ही घेत असलेल्या दागिन्यावर तीन गोष्टी स्पष्ट दिसल्या पाहिजेत:
- बीआयएसचा (BIS) त्रिकोणी लोगो
- २२ कॅरेट (22K) किंवा १८ कॅरेट (18K) असा शुद्धतेचा शिक्का
- ६ अक्षरी व अंकी विशिष्ट सांकेतिक कोड (उदा. अक्षरे व आकडे असलेला HUID कोड)
दागिन्यांवर मोठी सूट किंवा सवलत देणाऱ्यांपासून सावध राहा.
३. अंतिम बिल आणि घडणावळ (मेकिंग चार्जेस) समजून घ्या
सामान्यता टीव्ही किंवा मोबाईलवर दिसणारा सोन्याचा भाव हा २४ कॅरेट सोन्याचा असतो, तर नेहमीचे दागिने हे २२ किंवा १८ कॅरेट सोन्याचे बनवले जातात. खरेदी करताना अंतिम बिलात ३ गोष्टी जोडल्या जातात:
- सोन्याचा त्या दिवशीचा मूळ भाव
- घडणावळ (Making Charges)
- ३ टक्के जीएसटी (GST)
जर तुमचा विचार केवळ पैशांची बचत किंवा गुंतवणूक म्हणून सोन घेण्याचा असेल, तर दागिने घेण्याऐवजी सोन्याची नाणी किंवा चिप्स घेणे अधिक फायद्याचे ठरते, कारण नाण्यांवर घडणावळ नगण्य किंवा 0 असते.
आजचे सध्याचे दर येथे पाहा: दिलासा; सोन्या-चांदीच्या भावात नरमाई, पाहा पीएनजी आणि चंदुकाका सराफमधील २२K व २४K चे आजचे दर (२ नोव्हेंबर २०२६).
४. जुन सोन बदलण्याचे नियम आधीच विचारा
भविष्यात कधी गरज पडल्यास हेच सोन विकायच असेल किंवा मोडून दुसरे दागिने घ्यायचे असतील, तर त्या दुकानदाराचे नियम काय आहेत हे आधीच विचारा. काही सराफ जुने दागिने घेताना ५ ते १० टक्के पर्यंत वजन घट (Wastage) किंवा टेस्टिंगच्या नावाखाली पैसे कापून घेतात. त्यामुळे स्पष्ट परतावा नियम (Buyback Policy) असलेल्या पेढीतूनच खरेदी करा.
५. पक्के जीएसटी बिल आणि सर्टिफिकेट जपून ठेवा
सोन्याची खरेदी केल्यानंतर दुकानदाराकडून पक्के संगणकीय जीएसटी (GST) बिल आवर्जून घ्या. हे बिल म्हणजे तुमच्या सोन्याच्या मालकीचा आणि शुद्धतेचा कायदेशीर पुरावा असतो. भविष्यात बँकेतून गोल्ड लोन काढायचे असेल किंवा सोन विकायच असेल, तेव्हा या बिलाची सर्वात जास्त गरज पडते. बिलाचा एक फोटो काढून आपल्या मोबाईलमध्ये सुरक्षित सेव्ह करून ठेवा.
हे वाचायला विसरू नका: महागाईमुळे धनत्रयोदशीला सोन खरेदी परवडत नाही? मग ‘या’ ३ स्वस्त वस्तू आणा घरी; घरात नांदेल लक्ष्मी, पाहा काय खरेदी करू नये.
धनत्रयोदशीला सोन का खरेदी करतात?
हिंदू परंपरेनुसार धनत्रयोदशी हा वर्षातील सर्वात शुभ मुहूर्तांपैकी एक मानला जातो. या दिवशी सोने खरेदी करण्यामागे केवळ परंपरा नसून काही धार्मिक व व्यावहारिक कारणेही आहेत:
माता लक्ष्मी आणि भगवान धन्वंतरीचा आशीर्वाद: समुद्रमंथनातून याच दिवशी आरोग्याचे देव धन्वंतरी अमृत कलश घेऊन प्रकट झाले होते. तसेच धनाची देवी लक्ष्मी मातेला सोन अतिशय प्रिय असल्याने या दिवशी घरात आणलेल सोन घरात समृद्धी टिकवून ठेवत, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
अक्षय संपत्तीचे प्रतीक: सोन्याला ‘अक्षय’ धातू मानले जाते, ज्याचे मूल्य कधीही नष्ट होत नाही. सणाच्या मुहूर्तावर केलेली सोन्याची गुंतवणूक भविष्यातील आर्थिक संकटात ढाल बनते.
दागिने नको असल्यास ‘गोल्ड कॉईन’चा स्मार्ट पर्याय: अनेकदा ऐन गर्दीत दागिन्यांची डिझाइन पसंत करणे किंवा जास्त घडणावळ देणे नकोसे वाटते. अशा वेळी १ ते ५ ग्रॅमचे लक्ष्मी किंवा गणपतीची प्रतिमा असलेले सोन्याचे नाणे (Gold Coin) खरेदी करणे हा सर्वात उत्तम पर्याय ठरतो. हे नाणे पूजेतही वापरता येते आणि नंतर वेळ पडल्यास कधीही मोडता येते.
सोने खरेदी करताना फसवणूक कशी होऊ शकते?
सणासुदीच्या गर्दीत अनेकदा ग्राहकांच्या नकळत काही क्लृप्त्या वापरल्या जातात, त्याबद्दल सावध राहणे गरजेचे आहे:
कमी कॅरेटचे दागिने २२ कॅरेट म्हणून विकणे: हॉलमार्क नसलेल्या दागिन्यांमध्ये १८ किंवा १४ कॅरेटच्या सोन्याला २२ कॅरेटचा भाव लावून ग्राहकांची फसवणूक केली जाऊ शकते.
खोट्या सवलती आणि वाढीव घडणावळ: मेकिंग चार्जेसवर ५०% पर्यंत सूट दाखवून दागिन्यांचे मूळ वजन किंवा सोन्याच्या दरात छुप्या पद्धतीने जादा पैसे आकारले जाण्याचा धोका असतो.
कच्ची पावती किंवा एस्टिमेट स्लिप देणे: पक्के जीएसटी बिल न देता केवळ साध्या कागदावर किंवा कच्च्या पावतीवर व्यवहार केल्यास भविष्यात त्या दागिन्याची शुद्धता सिद्ध करणे कठीण होते.
वजनात फेरफार आणि स्टोनचे वजन: दागिन्यांमध्ये खडे किंवा मोती असल्यास, अनेकदा खड्यांचे वजनही सोन्याच्या भावानेच मोजले जाते. खरेदी करताना सोन्याचे निव्वळ वजन (Net Weight) वेगळे तपासून घेणे गरजेचे असते.
अस्वीकरण (Disclaimer): ही माहिती केवळ वाचकांच्या मार्गदर्शनासाठी असून हा कोणताही गुंतवणूक सल्ला नाही. सोन्याचे भाव आणि घडणावळ दुकानानुसार बदलू शकतात, त्यामुळे खरेदीपूर्वी स्थानिक सराफाकडून खात्री करावी.
More Read
