सांगली (सांगली टुडे वृत्तसेवा): नोव्हेंबर महिना सुरू होताच राज्यभरातील लाखो निवृत्तीवेतनधारकांची पुढील पेन्शन सुरळीत सुरू राहण्यासाठी ‘हयातीचा दाखला’ (Life Certificate) सादर करण्याची लगबग सुरू झाली आहे. मात्र, याचाच गैरफायदा घेत सायबर भामट्यांनी ज्येष्ठ नागरिकांची फसवणूक करण्यासाठी एक नवीन शक्कल लढवली आहे. सोशल मीडियावर रिल्स पाहत असताना ‘डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र’ काढून देण्याच्या बनावट लिंकवर क्लिक केल्यामुळे सांगली जिल्ह्यातील विटा येथील एका सेवानिवृत्त मुख्याध्यापकांचे तब्बल ८ लाख ३९ हजार ८३९ रुपये बँक खात्यातून लंपास करण्यात आले आहेत. याप्रकरणी विटा पोलीस ठाण्यात माहिती तंत्रज्ञान कायद्यान्वये गुन्हा दाखल झाला आहे.
नेमकी फसवणूक कशी झाली?
विटा येथील कराड रोड, संभाजीनगर परिसरात राहणारे यशवंत नाना महाडिक (वय ६३) हे सेवानिवृत्त मुख्याध्यापक आहेत. दि. २ आणि ३ नोव्हेंबर दरम्यान ते इन्स्टाग्रामवर रिल्स पाहत असताना त्यांच्या स्क्रीनवर ‘घरबसल्या डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र मिळवा’ अशी एक आकर्षक लिंक दिसली. बँकेतील रांगा टाळण्याच्या उद्देशाने त्यांनी त्या लिंकवर सहज क्लिक केले.
लिंक उघडताच सायबर टोळीने त्यांचे तपशील टिपले आणि शासकीय पेन्शन पोर्टलचे अधिकारी असल्याचे भासवून त्यांच्या व्हॉट्सॲपवर वारंवार कॉल्स केले. त्यांचा विश्वास संपादन करून ऑनलाइन प्रमाणीकरणाच्या बहाण्याने त्या लिंकवर बँक व पेन्शन खात्याची गोपनीय माहिती भरण्यास भाग पाडले. ही माहिती मिळताच चोरट्यांनी महाडिक यांच्या बँक ऑफ इंडियाच्या विटा शाखेतील खात्यावर डल्ला मारला. अवघ्या काही तासांत टप्प्याटप्प्याने एकूण ८ लाख ३९ हजार ८३९ रुपयांची रक्कम परस्पर अज्ञात खात्यांवर वर्ग करून घेतली. खात्यातून एकापाठोपाठ पैसे कट झाल्याचे मेसेज येताच फसवणूक झाल्याचे महाडिक यांच्या लक्षात आले आणि त्यांनी तातडीने पोलिसांत धाव घेतली.
३० नोव्हेंबरपर्यंत दाखला अनिवार्य; पण फसवणूक टाळायची कशी?
शासकीय नियमांनुसार आर्थिक वर्ष २०२६-२७ मधील निवृत्तीवेतन विनाअडथळा सुरू राहण्यासाठी सर्व पेन्शनधारकांनी १ नोव्हेंबर ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत हयातीचा दाखला देणे बंधनकारक आहे. मुदतीत दाखला न दिल्यास पेन्शन तात्पुरती स्थगित होऊ शकते.
परंतु, बनावट लिंक्स आणि सायबर भामट्यांच्या जाळ्यात अडकण्याऐवजी निवृत्तीवेतनधारकांनी शासनाने अधिकृत केलेल्या खालील ६ सुरक्षित मार्गांचाच वापर करावा:
हयातीचा दाखला सादर करण्याच्या ६ अधिकृत आणि सुरक्षित पद्धती:
- बँक शाखेत थेट उपस्थित राहून: ज्या बँकेच्या शाखेत आपले पेन्शन खाते आहे, तेथे स्वतः जाऊन बँक अधिकाऱ्यांसमक्ष हयात दाखल्याच्या यादीत स्वाक्षरी करून नोंद करावी. हा सर्वात सुरक्षित पारंपरिक मार्ग आहे.
- ‘जीवन प्रमाण’ अधिकृत पोर्टलद्वारे: शासनाच्या अधिकृत https://jeevanpramaan.gov.in या संकेतस्थळाला भेट देऊन पेन्शनधारक स्वतः अथवा अधिकृत महा-ई-सेवा केंद्रावर जाऊन बायोमेट्रिकद्वारे दाखला सादर करू शकतात.
- अधिकृत मोबाईल ॲपद्वारे (फेस ऑथेंटिकेशन): गुगल प्ले स्टोअर अथवा ॲपल ॲप स्टोअरवरून केवळ अधिकृत ‘Jeevan Pramaan’ ॲप डाऊनलोड करून, आधार फेस आरडी (Face RD) प्रणालीद्वारे घरबसल्या चेहरा स्कॅन करून सुलभपणे दाखला देता येतो. सोशल मीडियावरील कोणत्याही अनोळखी ॲप किंवा लिंकवर जाऊ नये.
- टपाल विभागाची (IPPB) घरपोच सेवा: भारतीय डाक विभागाच्या ‘इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक’तर्फे पोस्टमनमार्फत थेट घरी येऊन डिजिटल हयातीचा दाखला जमा करण्याची नाममात्र सशुल्क सोय उपलब्ध आहे. आजारी किंवा बँकेत जाणे शक्य नसलेल्या वृद्धांसाठी ही सर्वात विश्वासार्ह सुविधा आहे.
- जिल्हा कोषागार कार्यालयात प्रत्यक्ष अर्ज: हयातीच्या प्रमाणपत्रावर संबंधित बँक अधिकारी किंवा राजपत्रित अधिकाऱ्याची (Gazetted Officer) स्वाक्षरी व शिक्का घेऊन ते मूळ प्रमाणपत्र जिल्हा कोषागार कार्यालयात समक्ष सादर करता येते.
- परदेशात असणाऱ्यांसाठी भारतीय दूतावास: पेन्शनधारक परदेशात वास्तव्यास असल्यास, तेथील अधिकृत भारतीय राजदूतामार्फत (Indian Embassy) दाखला प्रमाणित करून तो संबंधित कोषागार कार्यालयाकडे पाठवला जाऊ शकतो.
महत्त्वाचा इशारा: कोणत्याही अनोळखी व्हॉट्सॲप कॉलवर किंवा अनोळखी लिंकवर आपल्या बँक खात्याची माहिती अथवा ओटीपी अजिबात देऊ नये. दाखला काढण्यासाठी केवळ अधिकृत बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा शासकीय माध्यमांचाच आधार घ्यावा.
More Read
